Idee

Ostatnio w socjalach ktoś znany grzmiał na młode pokolenie, że nie umie jeść nożem i widelcem. Widelec tkwi w lewej ręce, ale po odkrojeniu kawałka nożem wędruje na stół, skąd podejmuje go prawa ręka i dopiero ona fasuje kęs do ust. Co za skandal! Brak wychowania! Mea maxima culpa, lecz ja takie rozważania prowadzę od kilku lat, ale prócz oburzenia mam jeszcze do tego swoją teorię.

W kręgu kultury judeochrześcijańskiej helleńskie dążenie do utraconej Itaki przybrało postać uganiania się za nowym Edenem. Każdy człowiek, niczym Odyseusz żeglujący w stronę upragnionej Itaki, szuka swojego raju, w którym nie ma ograniczeń i braków. Opowieść o poszukiwaniu świętego Graala (przedstawiany bądź to jako kielich Ostatniej Wieczerzy, bądź też jako czara napełniona po ukrzyżowaniu krwią Jezusa) stała się symbolem ludzkich poszukiwań wartości, sacrum, sensu oraz zbawienia. 

Historycy, każdy na swój sposób, uporządkowali przeszłość, pisarze i filmowcy zrobili to samo z przyszłością, ale nikomu jeszcze nie udało się dokonać tego z teraźniejszością, choć dotyka nas najmocniej, bo bezpośrednio; obciążona przeszłością i brzemienna przyszłością tworzy pulsujący punkt styku rozczarowania i nadziei.

Hebrajska Biblia, czyli Stary Testament chrześcijan, zawiera kategoryczne zdanie: „Oko za oko, ząb za ząb”. Ta zasada, oscylująca między zemstą a sprawiedliwością, została odrzucona przez Jezusa w Ewangelii Mateuszowej. Równolegle, myśl grecka w V wieku przed naszą erą, wyraża podobne przekonanie. Najlepiej jest to widoczne w ówczesnych sztukach teatralnych, gdzie zemsta tworzy niekończącą się opowieść. 

Czym skorupa dla nasienia, tym wstydliwość jest dla intymności. Tymczasem współcześni pisarze z upodobaniem opisują własne intymne życie. Niemal z każdym rokiem dalej przesuwają granice wstydu. Sugestywne przedstawienie własnego cierpienia jest gwarancją autentyczności, a ta z kolei ma gwarantować literacką jakość.